Oė ap'a chistionarė de duos fenomenos chi interessant dae bixinu is tempos nostros: s'efetu serra e is àcuas pròinas acidas. Pro cumentzarė ap'a introduirė s'efetu serra naturalė:
Prima de totu andat spiegadu comentė funtzionat s'efetu serra:
-sa metadė de is radiatzionės chi arribbant dae su Solė a sa Terra benėt surbida dae sa superficie;
-su 20% est surbida dae sos gas atmosfèricos (is rajos UV dae s'O3 e dae s'O2, is IR dae sa CO2 e dae s'H2O);
-s'arrestu est riflètida in su spàtziu dae sa superficie (nuės, astra -ghiaccio- e desertos).
Su bìlanciu intre ènergia in intrada e in bessida depėt èssėr stabilė e ugualė, pro mantennėr sa Terra "temperada". Un'ala de is radiatzionės duncas est surbida dae unos cantos gas chi dda fàėnt arribbarė a terra, callentendė àera e superficie de sa Terra. Custu fènomenu est tzerriadu "efetu serra", e permitėt de mantennėr sa temperadura de su praneta nostru intre sos 15°. Custu fènomenu est naturalė e pòsitivu, sceti cando in s'atmosfera aumentat sa concentratzionė de sos gas serra (CO2 etc..) s'efetu leat una bia pagu bona, proite custu s'ammanniat in paris a su callentamentu de su praneta. Custu est provocadu dae is àtividadės de s'ominė.
Cussu chi at a sighire no est cullegadu deretamentė a s'efetu serra, ma riguardat semper is atividadės umanas: is àcuas pròinas acidas. Custu fènomenu est "naschidu" (pro nàrrėr gasi) in sos annos '70 e '80 in s'Europa de su nord, depidu a s'aumentu de SO2 e SO3 (sòlfuros chi benėnt dae centralės termoeletricas e dae su tràficu veiculare). Cun custos agatamus fintzas NO e NO2 (òssidos de s'azotu, dae sa matessi fonte) e sa CO2.
Is gas mudant in acidos a sighidu de is reatzionės cun H2O (àcua) e s'ossidrilė OH (in chìmica unu grupu funtzionalė). Custos acidos ruėnt a terra cun sas precipitatzionės e s'umididadė.
Is àcuas pròinas acidas ddas podemus agatarė fintzas posca una erutzione de unu vulcanu, unu fogu mannu e una decumpositzionė orgànica.
Fintzas is àcuas sunt unu pagu acidas (pH 5,6), pro bia de su cuntatu de custas cun sa CO2. Is emissionės mannas de cust'ùrtima ant fatu crèschėr de meda custos fenomenos.
Commenti
Posta un commento