 |
| Su Rennu de Sardigna |
Sa
Sardigna e sa Domu Savoia, s'ischit, no ant tentu mai unu “raportu”
bonu, pro more, pruschetotu, de sa manera in sa cale is piemontesos
trataiant s'ìsula, che una colònia. Sa Sardigna fiat colada a is
Savoia pustis de sa firma de su Tratadu de s'AIA de su 20 de freàrgiu
de su 1720 (a manera uficiale sa Sardigna est intrada a faer parte de
is “possedimentos” sabàudos s'8 de àustu de su matessi annu,
pustis esser istada, pro calchi mese, a suta de su domìniu
austriacu).
In
cussu perìodu s'ìsula fiat truncada dae su feudalesimu, e cussos
chi sufriant de custa situatzione fiant is citadinos, custrintos a su
pagamentu de tributos artos a su marchese o a s'arcivescovu de turnu.
Is Savoia, craramente, aiant fatu pagu e nudda pro sanare sa
situatzione, antzis, l'aiant fintzas agravada.
 |
| Frantzesos bombardende sa citade de Casteddu |
Prima
de sa prus connota “aciapa” bi nd'est istada un'àtera, a is
disacatos de sos frantzesos. In su mese de ghennargiu de su 1793,
posca aer conchistadu a manera bastante fàtzile is ìsulas de Santu
Pedru e de Santu Antiogu, is frantzesos si fiant deretos in Casteddu,
pro cummintzare, dae ue, s'invasione de s'ìsula intrea. Sos
casteddajos, però, fiant resessidos a blocare s'invasione e nde
bogare a manera definitiva is frantzesos dae sa Sardigna.
Cust'ùrtimos aiant tentadu sa conchista fintzas proende a
cummintzare dae su setentrione de s'ìsula: is naes, custa borta,
beniant dae sa Còssiga, e a su cumandu bi fiat unu giovunu Napoleone
Bonaparte. Fintzas innoe is sardos aiant tentu sa mègius, faende
arribbare una de is primas derrotas de Napoleone de sa stòria. Sas
vitòrias sardas fiant arribbadas sentza s'agiudu de sa Corona
Sabàuda. Dae Tòrinu fiant arribbadas promissas de “ricompensas”
a is cales chi aiant defensadu s'ìsula, ma, in realidade, cussas chi
aint ricevidu is “premios” fiant totus funtzionarios piemontesos.
Custa situatzione aiat fatu crescher sa contrariedade in su pòpulu.
Aende dimustradu fidelidade a sa Corona Sabàuda, is Stamentos,
convocados dae sas classes dirigentes sardas, aiant decididu de
imbiare 5 pedidas a su guvernu tzentrale piemontesu, in sas cales si
rivendicaiant unos cantos deretos. Custas is rechestas:
-cunvocatzione
de sas Cortes generales, pro tratare is ogetos de bene pùblicu;
-nomenada
de unu Ministru pro is Afares de Sardigna;
-cunfirma
de is lees e de is privilegios pro sa Sardigna;
-istitutzione
de unu Cunsìgiu de Stadu in Casteddu;
-traballos
riservados mescamente a is sardos (bogadas sas artas càricas).
Custas
fiant istadas imbiadas in deretura a su Rei, chi, a suta de su
cunsìgiu de su vicerei Balbiano, aiat decididu de refudare.
Ia
cunsighentzias de custu refudu aiant cummintzadu a si bier su 28 de
abrile de su 1794, cando pr is bias de Casteddu (su cuartiere), fiant
istados prelevados totu sos funtzionarios de su guvernu piemontesu.
In totu, is persones torradas in Piemonte fiant 514, Balbiano
cumprèndidu.
 |
| Giuanne Maria Angioy |
Su
guvernu isulanu fiat passadu in is manos de s'Udientzia Reale. Su
coinvolgimentu de su pòpulu fiat resurtadu esser mannu. In su 1795
bi fiat istada una segunda insurretzione: fiat bennidu nomenadu che a
vicerei Filippo Vivalda. Is protestas no aiant smìtidu. Tàtari
fiant ormai in manu a is revolutzionarios. In su freàrgiu de su 1796
faet sa cumparta sua su funtzionariu Giuanne Maria Angioy, nomenadu
dae Vivalda “alternos” (positzione chi ddi donaiat is poderes de
su vicerei). Angioy fiat partidu dae Casteddu e fiat intradu in unas
cantas biddas de Sardigna: in custas fiat bènnidu a acòllidu che a
su “sarvadore”, e issu aiat potzidu bier sa situatzione lègia in
sa cale is sardos fiant custrinotos a biver. Si fiat ischieradu a
manera aberta dae s'ala de su pòpulu, e pro custu aiat pèrdidu
s'amparu de sa burghesia casteddaja e de su vicerei. Duncas, acòllidu
in Tàtari che a su “liberadore”, aiat cummetzadu sa torrada in
Casteddu sa de duas dies de lampadas. In s'interi su guvernu
piemontesu aiat firmadu sa paxe cun sos frantzesos: unu corpu mannu
pro Angioy, chi bidiat in sa Frantza unu agiudu militare seguru, pro
ponner a beru sos pranos suos. A pustis de custa noa, s'8 de
lampadas, in Aristanis, s'alernos fiat bènnidu lassadu a solu dae is
omines suos. A pustis de custu fatu, Angioy fiat fùidu in Frantza,
in ue aiat chircadu agiudu pro proare a atuare su pranu militare cosa
sua pro sa liberatzione de sa Sardigna dae su dispotismue pro bi
poder proclamare sa repùblica. Sa Frantza fiat dispònnida a
dd'agiudare, ma una rivolta de su pòpulu in Còssiga aiat fatu
brincare totu, ponende su fueddu “fine” a pitzus de sa
possibilidade de bier costituida sa Repùblica Sarda Indipendente.
Posca cancunu annu de suferèntzia, in sos cales aiat scritu su
“memoriale” suo a pitzus de sa Sardigna, Angioy fiat mortu in
Parigi su de 22 de freàrgiu de su 1808, pòberu e a solu.
Commenti
Posta un commento